نقش سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS  در برنامه ریزی توسعه پایدار شهری

 

دکتر عزت الله مافی، سیدمحمدباخرزی

دکتری برنامه­ریزی شهری، استادیار گروه جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد

کارشناس برنامه ریزی شهری، گروه مشاوران جوان شهرداری مشهد

 

چکیده

توسعه پایدار شهری فرایندی است همه جانبه نگر که سعی دارد تا مباحث مسائل شهری اعم از اقتصادی،اجتماعی و محیطی را در دیدی ترکیبی به مثابه علم جغرافیا کل نگرد و ورودی و خروجی های شهر را در ابعاد ذکر شده به نحوی کنترل کند تا تمام عوامل در تعامل و تعادل با هم پیش رفته و کمترین آسیب به محیط­ها و بیشترین آسایش و رفاه برای ساکنین و نسل­های آینده به وجود آید. سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS با توجه به قابلیت های منحصر خود، زمینه مناسبی را برای ایفای نقش  در برنامه ریزی های توسعه شهری را فراهم می آورد در این تحقیق که  با گرد آوری از منابع کتابخانه­ای و تحقیقات انجام شده، سعی شده است تا جنبه های کاربردی و مهم این سیستم در برنامه­ریزی­های توسعه پایدار شهری را ارائه بدارد.

کلمات کليدي: توسعه پایدار، برنامه ریزی توسعه پایدار شهری،سیستم اطلاعات جغرافیایی

  1. مقدمه

یکی از وجوه توسعه پایدار به لحاظ گستردگی موضوعی توسعه پایدار شهری و برنامه ریزی برای آن است. توسعه پایدار شهری یعنی تغییر تراکم و کاربری اراضی شهری جهت رفع نیاز های اساسی مردم در زمینه مسکن، حمل و نقل، اوقات فراغت و غیره به گونه ای که شهر از نظر زیست قابل سکونت و زندگی و از نظر اقتصادی، قابل دوام و از نظر اجتماعی دارای برابری باشد؛ به نحوی که تغییرات تکنولوژیکی و صنعتی شهرها، ملازم و همراه با ایجاد اشتغال، تامین مسکن و حفظ شرایط زیست محیطی مناسب می باشد(Mukomo,1996) .

در حقیقت ارکان توسعه پایدار شهری بر برنامه ریزی و مدیریت یکپارچه شهری، پایداری اقتصادی شهری، بهره وری بالای ظرفیت های شهری، انسجام فرهنگی اجتماعی شهروندی، پایداری محیط زیست شهر و پیرامون، پایداری کالبدی شهر، پایداری کارکردی شهر و پایداری حقوق و مسئولیت­های شهروندان استوار است. (زیاری ۱۳۸۷).

در برنامه ریزی شهری برای ارتقای سیاست های توسعه پایدار شهری به سیستم اطلاعات جغرایایی نیاز مند هستیم. این سیستم ها معمولا برای برنامه ریزی جامع، منطقه بندی،مکانیابی تاسیسات خدمات شهری و … بکار میرود (آقازیارتی۱۳۸۶). سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS ، موثرترین ابزار در مدیریت منابع شهري با هدف برنامه­ریزي،حفاظت و توسعۀ منابع انسانیاست که  مجریان شهری و مدیران و برنامه ریزان شهری را یاری میکند. از این رو ضرورت بایستی بستر های استفاده از GIS در برنامه ریزی توسعه پایدار شهری مورد باز بینی قرار گیرد.

  1. روش تحقیق

در پژوهش حاضر که مبتنی بر شیوه اسنادی و مطالعه منابع موجود کتابخانه ای و نیز اسناد دیجیتالی و مقالات می باشد؛ نخست به بررسی توسعه پایدار شهری و ابعاد آن، برنامه ریزی توسعه پایدار شهری و لزوم آن پرداخته و پس از آن به معرفی زمینه های کاربردی سیستم اطلاعات جغرافیایی در مسیر تسهیل روند برنامه ریزی و دست یابی به توسعه پایدار شهری جهت دقیق­تر، پویا تر و نظام مند تر شدن اجرای برنامه های توسعه پایدار در شهرها می نماید.

۳٫مفاهیم مقدماتی

۳٫۱ تعریف توسعه:

تا کنون در رابطه با تعریف توسعه تعاریف زیادی صورت گرفته و تقریباً بر روی شاخص های توسعه یافتگی مقدار زیادی توافق وجود دارد. با این وجود هنوز تفاوت هایی میان اندیشمندان در تبیین مفهوم توسعه مشاهده می­شود؛ بویژه اخیراً با طرح مسائل زیست محیطی و پیدایش مفهوم توسعة پایدار، اینگونه اختلاف نظرها در رابطه با توسعه بیش از گذشته حادتر شده است ( رحیمی،۱۳۸۳) .

به همین ترتیب در علوم مختلف تعاریفی متفاوت از توسعه صورت گرفته است؛ در تعریفی اینگونه آمده است که:” توسعه فرایندی جامع از فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است که هدفش بهبود مداوم زندگی تمامی جمعیت بوده و فعالیت، آزادی ، مشارکت مناسب و توزیع عادلانه منافع از ازکان اساسی آن به شمار می آید” (Attfield, et al,1992)

مانک هاوس نیز در تعریفDevelopment به معنای توسعه در فارسی این  چنین گفته است: « برنامه ریزی در دست اقدام برای شهر و کشور، ساختمان سازی، تجدید بنا، عملیات مهندسی و استخراج معدن.» (نظری،۱۳۷۵).

۳٫۲ تعریف پایداری:

از پایداری نیز برداشتها و تعاریف متعددی ارائه شده است؛ در تعریفی از پایداری آمده است که صفتی که چیزی را توصیف می کند که باعث آرامش و تغذیه و تامین زندگی و در نتیجه به تداوم زندگی و طولانی تر کردن آن منجر می شود (مهندسین مشاور،۱۳۸۶). به طور کلی پایداری فرایندی است که مبانی آن توأم با تغییر شرایط، ایده ها و قابلیت های فناوری متحول می گردد (بقایی و محمد زاده،۱۳۸۵) .

۳٫۳ مفهوم و تعریف توسعه پایدار:

تا کنون تعاریف ئ تفاسیر متعددی از توسعه پایدار به عمل آمده است؛ منتهی بیشترین افراد، آن را معادل توسعه ای که از نظر اکولوژیکی مطلوب باشد می گیرند. در مقام قیاس، توسعه پایدار گاهی به عنوان رشد پایدار در نظر گرفته می شود. از نظر لغوی، توسعه پایدار معادل واژه لاتین(Sustainable Development) و به معنای توسعه ای است که می تواند به طور نامحدود یا در یک دوره زمانی مشخص ادامه یابد. همانند واژه های جغرافیا و توسعه، از توسعه پایدار هم تعاریف متعددی به عمل آمده است (رحیمی ،۱۳۸۳) .

مفهوم توسعه پایدار ناظر بر این واقعیت انکار ناپذیر است که ملاحظات مربوط به اکولوژی میتواند و باید در فعالیت های اقتصادی به کار گرفته شود. این ملاحظات شامل ایده ایجاد محیطی است که در آن ادعای توسعه به منظور پیشبرد کیفیت همه جانبه زندگی مورد چالش قرار میگیرد (راد کلیف،۱۳۷۳).

در حقیقت توسعه پایدار به مفهوم حفظ کردن و تقویت کردن توسعه در طول زمان است. به هرحال بیش از۷۰ تعریف از توسعه پایدار متداول است(Homberg and Sandbrook,2002) .

بهترین تعریف متداول برای توسعه پایدار را کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه معروف به کمیسیون برنتلند ( به نام رئیس همایش ) ارائه کرده است. این کمیسیون در گزارش  «آینده مشترک ما» نوشت: بشریت توانایی آن را دارد که توسسعه خود را پایدار کند. این به آن مفهوم است که به نیاز های فوری خود پاسخ دهد بی آنکه توانایی نسل های آینده را در برآوردن نیازهایشان خدشه دار سازد (نوابخش و سایه پوش،۱۳۸۸) .   پیدایش مفهوم توسعه پایدار در پاسخ به رشد منطقی آگاهی تازه ای نسبت به مسائل جهانی محیط زیست و توسعه دانست که تحت تاثیر فرایندهای توسعه انسانی و اقتصادی، مسائل زیست محیطی ، افزایش جمعیت و تغییرات ساختار سیاسی قرارگرفته است . (Nader et al, 2008)

از جمع بندی تعاریف گوناگونی که از توسعه پایدار شده است، می توان الزامات توسعه پایدار را چنین برشمرد:

تعالی انسان، بهبود کیفیت زندگی انسان

برخورداری از دستاوردهای توسعه، به عدل

حفظ محیط زیست، استفاده بهینه از منابع تجدیدپذیر

تعالی و توسعه برای همه نسل ها، کنونی و آتی(عزیزی،۱۳۸۲).

در مجموعه مباحث توسعه پایدار به دلیل چند جانبه و چند وجهی بودن این فرایند علاوه بر تعاریف متعددی که ارائه شده است، ارکان، اهداف، عوامل، ابعاد و روش های گوناگونی نیز سخن به میان آمده است که طرح آنها در این پژوهش گنجانده نمی­شود فقط به ذکر مولف های توسعه پایدار به صورت موردی می­کنیم: انسان؛ کودکان و نوجوانان؛محیط زیست؛زنان؛فرهنگ؛ آموزش؛ علم؛ اخلاق؛ امنیت؛ مشارکت؛ حکمرانی محلی خوب(به نقل از: نوابخش و سیاه پوش،۱۳۸۸).

۳٫۴ توسعه پایدار شهری

تعاریف گوناگون و آراء مختلفی که از توسعه پایدار شهری، پایداری شهری و توسعه شهری شده است در خلال مبحث مورد بحث قرار میگیرد اما اکنون در ابتدا لازم است تعریفی مختصر در مفاهیم اولیه از این مقوله انجام شود.

در کنفرانسUrban21 توسعه پایدار به این صورت تعریف شده است: ارتقای کیفیت زندگی در یک شهر از لحاظ مولفه های اکولوژیکی، فرهنگیف سیاسی، نهادی، اجتماعی و اقتصادی بدون ایجاد تنگنا برای نسل های آینده، تنگنای ناشی از کاهش سرمایه طبیعی و بدهی بیش از حد. هدف این است که اصل جریان که بر اساس تعادل مواد و انرژی و هم چنین داده/ستانده مالی استوار گردیده، نقشی تعیین کننده در تمام تصمیمات آینده در خصوص توسعه نواحی شهری ایفا کند(urban21Conference,2000)(به نقل از ملکی۱۳۹۰).

۳٫۵ سیستم اطلاعات جغرافیاییGISواجزاء آن

میتوان به طور ساده تعریف ساده زیر را از GIS ارائه کرد:

سیستمی کامپیوتری که می تواند داده های توصیف کننده مکانها و فضاهای روی سطح زمین را نگهداری کرده و از آن بهره برداری کند (شاهین،۱۳۸۶).

برخی از تعاریف ارائه شده GIS در متون علمی به شرح زیر می باشد:

دونه، ۱۹۸۷: سیستم اطلاعات جغرافیایی، سیستمی برای جمع آوری ذخیره سازی، کنترل، ادغام، پردازش، تحلیل و نمایش داده هایی است که مرجع آنها زمین می­باشد.

پارکر،۱۹۸۸ : سیستم اطلاعات جغرافیایی، یک فن آوری اطلاعاتی است که داده های فضایی و غیر فضایی را ذخیره، تحلیل و نمایش می دهد.

آرانوف،۱۹۸۹: سیستم اطلاعات جغرافیایی، مجموعه ای روش های دستی یا رایانه­ای است که برای ذخیره و به کارگیری داده های جغرافیایی به کاربرده می­شود .( حسینی و دیگران،۱۳۹۰).

سیستم اطلاعات جغرافیایی به همانند هر نظام سیستمی دیگری از اجزاء مخصوص به خود برخوردار است که در نظامی هدفمند وجود هر یک از آنها برای به مقصد رسیدن ضروری است.

جدول۱: اجزاسیستم اطلاعات جغرافیایی و وطایف آن

جدولوظایف اجزاء
وارد سازی داده سخت افزار
مدیریت داده نرم افزار
دستکاری و تحلیل داده داده
ارائه کاربر

اکبری:۱۳۹۰

اگر بخواهیم به برخی قابلیت های سیتم اطلاعات جغرافیایی GIS  اشاره کنیم می­توان موارد زیر را نام برد:

  • تحلیل فضایی عوارض و روابط میان آنها
  • مکان یابی با شرایط ویژه«انتخاب بهترین مکان»
  • بررسی تغییر و تحولات به وقوع پیوسته در یک بازه زمانی
  • بررسی توزیع و پراکنش کاربری ها به منظور احداثو جبران کمبود ها
  • ارزیابی منابع اب زیر زمینی
  • تعیین مسیر بهینه
  • مدلسازی و …..(سنجری،۱۳۹۱).
  1. نتایج و بحث

۴٫۱- برنامه ریزی توسعه پایدار شهری

شهرها جایگاه اصلی فعالیت های انسانی اند و بزرگترین مصرف کننده­ی منابع طبیعی به شمار می­آیند، بنابراین، رسیدن به بالاترین پایداری ممکن در شهرها امری حیاتی است (طبیبیان،۱۳۸۳). به همین جهت است که گفته اند:« نقش برنامه ریزی شهری و توانایی آن برای تدوین و تهیه­ی توسعه­ی پایدار شهری مورد تأکید کارشناسان قرار دارد»(لقایی و محمد زاده تیتکانلو، ۱۳۷۸).

برنامه ریزی شهری برای هر شهری مستلزم دریافت و فهم صحیح از فضاهای شهری است، فضایی که توده مردم شهری، اهداف و وقایع آن را بوجود می آورند و مفهوم توسعه پایدار شهری را که بر اصلاح و بهبود کیفیت زندگی شهروندان تاکید دارد بوجود می آورد ؛ امری که امروزه در برنامه های شهری چندان لحاظ نمی گردد( حسین زاده دلیر، ۱۳۷۸).

نقش برنامه ریزی شهری در تحقق توسعه پایدار باید باید یک استراتژی متعامل دو سویه باشد.یکی اینکه به رفع تناقضات موجود بپردازدو دیگر اینکه راه حل های خلاقانه فنی و شهرسازانه به صورت دستورالعمل و مکانیزم اجرایی تدوین نماید(بحرینی و مکنون،۱۳۸۰).

هدف از برنامه ریزی های توسعه، معمولا افزایش کیفیت زندگی، افزایش سطح درآمد و از بین بردن فقر، اشتغال، آموزش، بهداشت و تغذیه، مسکن و سالم سازی کیفیت محیط زیست می باشد. برای رسیدن به این مهم بایستی رویکرد سیستمی، اساس کار برنامه ریزی قرار گیرد.به قول مک لوفین  [۱] :« برنامه ریزی توسعه شهری اصولا بر محور های متفاوتی چون منطقه بندی شهری، مسکن، شبکه حمل و نقل و ارتباطات، فضای سبز و محل های گذران اوقات فراغت، جمعیت و مسائل مربوط به آن، اشتغال، مراکز خرید و …تأکید دارد.( برایان و مک گور۱۳۷۶).

۴٫۲- ابعاد توسعه پایدار شهری

پایداری دریک جامعه شهری هنگامی تضمین می گردد که برنامه ریزی شهری قادر باشد، سطح تولید اقتصادی و نرخ اشتغال را در حد مطلوب تعیین نماید، رفاه اجتماعی سطح بالای زندگی در شهر شکل گیرد و زندگی سالم در محیطی پاک و سبز و به دور از دغدغه­ی آلودگی ها با کیفیت مطلوب جریان داشته باشد(ملکی،۱۳۹۰). مهم ترین عامل هایی که باید در تکوین این پدیده در برنامه ریزی مورد توجه قرار گیرد،عبارتند از: عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی(معصومی اشکوری،۱۳۷۸).

نمودار۱: شهرنشینی پایدار:اجزای اصلی و موضوعات شاخص(صابری­فر و مزرعاوی:۱۳۹۰ )

۴٫۳٫ برخی کاربرد های سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) در برنامه ریزی توسعه پایدار شهری

۴٫۳٫۱٫  برنامه ریزی کاربری زمین:

در شهرسازی امروز جهان برنامه ریزی کاربری زمین از محور های اساسی شهرسازی و یکی از اهرم های توسعه پایدار شهری به شمار می رود(ملکی،۱۳۹۰).دسترسی عادلانه به زمین و استفاده بهینه آن یکی از مولفه های اساسی توسعه­ی پایدار محسوب می شود(مهدیزاده،۱۳۷۹). استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي در برنامهريزي كاربريهاي شهري، امكان مكانيابي مناسب را براي عملكردهاي شهري فراهم مي­آورد(نوریان،شکوهی). ورود فناوری GISدر برنامه ریزی شهری ضمن ایجاد تحولی عظیم در این رشته، ابعاد مختلف آن را نیز همچون کاربری زمین شهری تحت تأثیر قرار داد استفاده از زمینه دسترسی به ،GIS تصاویر ماهواره ای و تحلیل و پردازش آنها در نرم افزارهای اطلاعات در زمینه ویژگ یهای طبیعی سکونتگاههای انسانی را – مانند شیب ، درجه آسیب پذیری از زمین لرزه ، گسل، آتشفشان، سیل، رانش و نظایر اینها به وجود آورده است(مرکز مطالعات و خدمات تخصصی شهری و روستایی۱۳۸۵).در زمینه کاربری اراضی شهری GIS میتواند با بررسی وضعیت حاضر کاربریهای شهری و ترسیم نقشه های آن و ترکیب سایر مولفه ها به تحلیل های منحصر بفرد پایداری شهری را به طور مثال در زمینه دسترسی شهروندان به خدمات شهری را ایجاد می کند.

۴٫۳٫۲٫  ارزیابی توسعه شهری:

توسعه صنعتی سریع با توسعه مراکز شهري بدون برنامه ریزي باعث ایجاد خطراتی براي توسعه پایدار شهري شده است. این توسعه مداوم همراه افزایش جمعیت باعث توسعه پراکنده شهري خارج از حومه ها بدون برنامه ریزي گردیده است، که بهعنوان توسعه پراکنده شهري معروف میباشد(رسولی زاده۱۳۹۰). یکی از منابع مهم در تعیین نواحی توسعه یافته پراکنده شهری تکنولوژی سنجش از دور به همراه GIS می باشد که قادر است بابررسی عناصر این شکل، تراکم و بافت در تصاویر ماهواره ای نواحی توسعه یافته و پراکنده شهری را در تغییرات حادث شده شهری شناسایی و تبدیل به نقشه نماید(Yeh and Li,2001).

۴٫۳٫۳٫ پایداری اجتماعی و امنیت شهری:

توجه به ابعاد اجتماعی پایداری به این مفهوم است که یک شهر پایدار، شهری است که با مد نظر قرار دادن اهداف خاص نظیر سرپناه مناسب و مقرون به صرفه، بهداشت و درمان و ارائه خدمات اصلی دیگر به شهروندان، بتواند یک محیط امن، انسانی وفعالکه عاری از هرگونه بزهکاری باشد،پدید آورد(بحرینی،۱۳۸۰). سیستم اطلاعات جغرافیایی علاوه بر مکانیابی مراکز بهداشتی با توجه ملاک ها و نیاز سنجی های مورد نظر و شناسایی مناطق آلوده شهری می توانددر تحلیل و تجمیع اطلاعات در خصوص مناطق جرم خیز و ناامن شهری پیشرو باشد و می تواند با پیش بینی احتمال وقوع جرم و جنایت در منطاق شهری با استفاده از نقشه های تحلیل جرم کمک شایانی به تامین امنیت و رسیدن به پایداری اجتماعی شهری داشته باشد.

۴٫۳٫۴٫ بافت های فرسوده:

امروزه، وجود گسترهاي وسیع و فراگیر از بافتهاي فرسوده در شهرها یکی از مهمترین مشکلات پیش روي و جدي مدیریت شهري محسوب میگردد. در ابعاد متنوع کالبدي و عملکردي، محیط زیستی و اجتماعی یکی از تازه ترین دستاوردها در عرصه نظریات شهرسازي تحت عنوان “گردشگري شهري پایدار” در رابطه با مقوله نوسازي و احیاء بافتهاي فرسوده مطرح شده است(رسولی زاده ۱۳۹۰). نقش سیستم اطلاعات جغرافیایی به عنوان یک مرجع اطلاعات ابنیه و اماکن نواحی فرسوده شهری و همچنین شناسایی و تحلیل آنها و نیز پیش بینی ها و آینده نگری ها در این بخش می تواند مساعدت مهمی در راستای پایداری در سکونت گاه های شهری شود.

۴٫۳٫۵٫ حمل و نقل پایدار شهری:

برای رسیدن به شهری پایدار در عرصه حمل و نقل، لازم است برنامه ریزی حمل و نقل شهری به صورت سیستمی مد نظر واقع شود. برنامه ریزی حمل ونقل، در واقع فن نظام یافته ای از تجزیه و تحلیل عناصر حمل و نقل و ترافیک شهری خواهد بود(رحیمی،۱۳۸۳).امروزه سیستم های اطلاعات جغرافیایی کاربردهای متعددی در گرایش های مهندسی ترابری پیدا کرده اند. (تمرتاش و دیگران۱۳۸۶). با توجه به قابلیت ها و ماهیت این گونه سیستم ها در تمام جوامع پیشرفته برای برنامه ریزی های حمل و نقل، مدیریت بزرگ راه ها، شبکه های شهری،سازماندهی و کنترل ترافیک از این تکنولوژی استفاده می شود. از جمله کاربردهای متنوعGIS می­توان به مکانیابی تاسیسات راه ها، مسیریابی بهینه، طراحی مسیر جاده ها، تهیه پروفیل طولی جاده ها، تعیین میزان خاکریزی و خاکبرداری در مسیرهای پیشنهادی، مدل سازی داده های ترافیک، مدیریت بزرگراه ها و تحلیل تصادفات جاده ای اشاره نمود(رسولی زاده۱۳۹۰).

۴٫۳٫۶٫ آلودگی هوای شهری:

ناپایداری توسعه شهری و صنعتی کشور در سنوات گذشته یکی از میراثهای ناخوشایندی است که در ابعاد و گستره وسیعی، محیط اقتصادی، اجتماعی و از جمله محیط زیست شهری کشور بویژه شهرهای بزرگ را متأثر نموده که ابعاد این آثار در زمینه محیط زیست شهری به حدی است که حتی برنام ههای کلان کشور نیز بطور محسوسی از این نابهنجاریها متأثر شده و سعی شده ضمن برنامه ریزی برای پایداری توسعه های آتی، نسبت به رفع غبار آلودگی بویژه آلودگی هوا از چهره کلان شهرهای کشور بعنوان یک اصل بنیادی پرداخته شود(Farrang,2000). GIS  کارایی بالایی در جمع آوري، مدلسازي، اصلاح، تحلیل و نمایش دادههاي مرتبط با آلودگی هوا دارد. گستردگی استفاده از این نوع مدلها توسط اغلب متخصصان نشان دهنده اهمیت این موضوع در روند حل معضلات مربوط به آلودگی هوا در محیطGISمی باشد.(رسولی زاده۱۳۹۰).

۴٫۳٫۷٫ دفع زباله های شهری و پایداری محیط زیست:

طبق اظهار نظر گروهی از محققان، درامر برنامه ریزی توسعه پایدار، محیط طبیعی و محیط زیست حرف اول را زده و بدون در نظر گرفتن معیار ها و شاخص های زیست محیطی در امر برنامه ریزی توسعه پایدار، آن توسعه عملی نخواهد بود(Branden ,et all,1997) . از مهم ترین آلاینده های زیست محیطی که بیشترین خطرات را هم در محیط های شهری و هم در محیط زیست پیرامون دارد، زباله های شهری است که تاثیرات مخربی بر زندگی جانوران اعم از پرندگان و حیات وحش اطراف شهر و همچنین باعث آلودگی خاک،هوا و چه بسا آب های سطحی و زیر زمینی می­شود که خود ناپایداری به همراه دارد. سیستم اطلاعات جغرافیایی می تواند پیچیدگیهای این پروژه عظیم را حل کرده و با چشم اندازی همه سو نگر به رفع این مشکل کمک کند. به طور مثال به کمک GIS بهترین مکان را برای دفن زباله های شهری می توان انتخاب کرد(تمرتاش و دیگران۱۳۸۶). این مهم در GIS با به کارگیری فاکتورهای متعددی از جمله شیب زمین،ارتفاع، فاصله از مناطق مسکونی، و اماکن عمومی، سطح ابهای زیر زمینی، فاصله از رودخانه،نوع کاربری منطقه و…انجام میگیرد تا کم خطرترین مکان برای محیطهای انسانی و طبیعی برای دفن زباله های شهری انتخاب شود.

۴٫۴ نتیجه گیری

در برنامه ریزی­های این چنین که در آن از اطلاعات جغرافیایی زیادی از منابع مختلف انسانی و طبیعی شهری بهر گیری میشود؛ در درجه اول نیاز به ایجاد یک بانک اطلاعات قوی در تمامی بخش های مورد نظر می باشد، که پس ازآن بتوان به راحتی به اطلاعاتی مورد نیاز در زمانهای خاص دسترسی داشت و هم چنین اینکه بتوان به طرق مختلف از طریق نقشه های دو بعدی و سه بعدی، نمودار ها و دیاگرام هاو ..اطلاعات را  قابل مشاهده نمود.

سیستم اطلاعات جغرافیایی علاوه بر امکان تشکیل چنین پایگاه داده ای ، میتواند تمام تجزیه و تحلیل های مورد نیاز را در زمینه های مکانیابی از قبیل مکانیابی فضاهای سبز شهری که رکن مهمی در توسعه پایدار محیط زیست شهری می باشد و یا تحلیل های جمعیتی، مدیریت آلودگی شهرها،پیش بینی های توسعه، برنامه ریزی کاربری های شهری، پایداری و برنامه ریزی در زمینه مسکن شهری،مدیریت بحران شهری، و…را به انجام برساند. بطور کلی می توان گفت این سیستم در تصمیم گیری ها و برنامه ریزی اهداف،آینده نگری و پیش بینی های عوامل و هم چنین توسعه های آینده به ایفای نقش میپردازد که خود نیازمند متخصص در زمینه های مورد نظر است.

۵٫منابع

  1. آقا زیارتی فراهانی،م.،۱۳۸۶″سیستم اطلاعات جغرافیایی و برنامه ریزی شهری” ۴و۵ شهریور،اولین کنفرانس GISشهری،آمل ، ایران
  2. انجمن شهرسازی آمریکا،ترجمه مهندسین مشاور،۱۳۸۰٫”تهیه طرح و انواع طرح ها”،چاپ اول،(صفحه-۳۷۱)، نشر معانی
  3. بحرینی،س.مکنون،ر.۱۳۸۰، “توسعه شهری پایدار از فکر تا عمل”، مجله محیط شناسی،سال ۲۷،شماره۲۷،(صفحه-۴۷)
  4. برایان،ف.،مک گور،ب.،ترجمه تقی زاده،ف.،۱۳۷۶،”فنون پیش بینی در برنامه ریزی شهری و منطقه ای”،چاپ اول،(صفحه- ۱۴)،سازمان برنامه و بودجه،تهران
  1. تمرتاش،ر.،طاطیان،م ر.،اسکندری نژاد،م.،قربانب،آ،.نوربخش،س ز،.۱۳۸۶،”زمینه های استفاده از GIS در برنامه ریزی و مدیریت شهری” ۴و۵ شهریور،اولین کنفرانس GISشهری،آمل ، ایران
  2. حسین زاده دلیر،ک،.۱۳۷۸، “فرایند توسعه شهری و تئوری شهر متراکم”، مجموعه مقالات اولین همایش مدیریت توسعه پایدار در نواحی شهری،۹-۱۱آذر ماه تبریز( صفحه-۱۹۲)
  3. حسینی،م ع.،نظری فر،م،ه.،مومنی،ر.،۱۳۹۰،”کاربردGISدر مکانیابی”،چاپ دوم،(صفحه-۱۸)،انتشارات مهرگان قلم،تهران
  4. رادکلیف،م.ترجمه نیر،ح.۱۳۷۳،” توسعه پایدار”، (صفحه-۳۴) ،انتشارات وزارت کشاورزی
  5. رحیمی،ح.، ۱۳۸۳،” جغرافیا و توسعه پایدار”،چاپ اول،(صفحات-۹-۱۴) نشر اقلیدس،مشهد
  6. رسولی،ع ا.،۱۳۹۰،”کاربردGISدربرنامه ریزی شهری و منطقه ای”(صفحه-۱۲۴-۱۲۷)انتشارات سازمان شهرداریها و دهیاری های کشور
  7. زیاری،ک.،۱۳۸۳،” مکتب ها و نظریه هاو مدل های برنامه و برنامه ریزی منطقه ای” دانشگاه یزد
  8. سنجری،س.،۱۳۹۱،”راهنمای کاربردیArcGIS10″، چاپ دوم،(صفحه-۲۳)،انتشارات مهرگان قلم و عابد،تهران
  9. شاهین،ن.،۱۳۸۶″GISشهری و کاربردآن در مدیریت”  ۴و۵ شهریور،اولین کنفرانس GISشهری،آمل ، ایران
  10. صابری فر.،مزرعاوی،ع.،۱۳۹۰،” مقدمه بر توسعه پایدار شهری”،چاپ اول،(صفحه-۳۸)،انتشارات کتیبه سبز،اهواز
  11. طبیبیان، م.،۱۳۸۶، “توسعه پایدار شهری”، مجله شهرداریها، سال۱۲،شماره۳۴،( صفحه-۵۶)
  12. عزیزی،م م.،۱۳۸۳،”تراکم در شهرسازی اصول ومعیارهای تعیین تراکم شهری”،چاپ اول،(صفحه-۷۶)،انتشارات دانشگاه تهران
  13. لقایی،ح.محمدزاده تیتکانلو،ح.۱۳۷۸، ” مقدمه ای بر مفهوم توسعه شهری پایدار و نقش برنامه ریزی شهری” مجله هنرهای زیبای دانشگاه تهران، شماره۶،(صفحه- ۴۲)
  14. مرکز مطالعات و خدمات تخصصی شهری و روستایی،سری متون تخصصی شهرداران،۱۳۸۵،”سیستم اطلاعات جغرافیاییGIS”(صفحه-۱۹)، وزارت کشور،انتشارات سازمان شهرداریها و دهیاریها
  15. معصومی اشکوری،س،.۱۳۷۸، “شهر فعال و مدیریت توسعه پایدار شهری”، مجموعه مقالات اولین همایش مدیریت توسعه پایدار در نواحی شهری،۹-۱۱آذر ماه تبریز( صفحه- ۱۳۸)
  16. ملکی،س.،۱۳۹۰،”درآمدی بر توسعه پایدارشهری”،چاپ اول،(صفحه-۱۷۲-۲۰۹-۴۱۴)،انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز
  17. مهدی زاده ج،.۱۳۷۹، “برنامه ریزی کاربری زمین تحول در دیدگاه ها و روش ها”، فصلنامه مدیریت شهری، سال اول، شماره۴۰(صفحه-۷۷)
  18. نظری،ع.،۱۳۷۵،”ویژگی های جغرافیایی کشور های توسعه یافته”،چاپ دوم،(صفحه-۳)،انتشارات پیام نور
  19. نوابخش،م،.ارجمن سیاه پوش،ا. ،۱۳۸۸،”مبانی توسعه پایدار شهری”، چاپ اول،(صفحه-۳۱-۱۲۴تا۱۴۳)،انتشارات جامعه شناسان، تهران

۲۴٫Attfield, Robin and Wikins, Barry, 1992,’ International justice and the third world”. London , Routledge, p94

۲۵٫Brondon ,P.S,P. L, Lombardi and V.  Bentivegn,1997  ;”Evaluation of the Built Envirenment for Sustainability, Londnon and NewYork,Roultedge,p344

  1. Dr. Farrag Ali FARRAG, 2000″The role of Spot satellite images in mapping air pollution caused by Cement Factories”, International Archives of photogrammetry and remote sensing. Vol. XXXIII, Part B7. Amsterdam.
  2. Homberg ,H. and Sand brook,R.2002”Sustainable development: what is to be done?In Holmberg .(ed).Policies for a small planet ,Erthscan.London.
  3. Mukomo, S.1969”On sustainable urban development in Sub-Sahara Africa”.Cities.p14.
  4. Nader,m.R.Sallounm,B.A.karam,N.2008”Environmental and sustainable development indicators in London : A practical level approach .Ecological Indicators.p8.
  5. Yeh, A.G., and X.Li. ,2001 ,”Photogrammetric Engineering & Remote sensing” vol.67, No.1, pp.88-90.

[۱] Mc louglin1965

مطالب مرتبط